W I Niedzielę Wielkiego Postu zatrzymujemy się na zagadnieniu „Jezus kontra diabeł”. O czym mówi dany nam na ten dzień przez Kościół fragment Ewangelii według św. Mateusza (Mt 4,1-11)? Co ma wspólnego przebywanie Jezusa na pustyni z historią narodu wybranego? I dlaczego diabeł kusi Go trzy razy? Swoimi spostrzeżeniami dzieli się z nami biblista, o. Piotr Gryziec.
Ewangelia na I Niedzielę Wielkiego Postu, Rok A (Mt 4,1-11)
Słowa Ewangelii według świętego Mateusza.
Duch wyprowadził Jezusa na pustynię, aby był kuszony przez diabła.
A gdy przepościł czterdzieści dni i czterdzieści nocy, odczuł w końcu głód. Wtedy przystąpił kusiciel i rzekł do Niego: „Jeśli jesteś Synem Bożym, powiedz, żeby te kamienie stały się chlebem”. Lecz On mu odparł: „Napisane jest: »Nie samym chlebem żyje człowiek, lecz każdym słowem, które pochodzi z ust Bożych«”.
Wtedy wziął Go diabeł do Miasta Świętego, postawił na narożniku świątyni i rzekł Mu: „Jeśli jesteś Synem Bożym, rzuć się w dół, jest przecież napisane: »Aniołom swoim rozkaże o Tobie, a na rękach nosić Cię będą, byś przypadkiem nie uraził swej nogi o kamień«”. Odrzekł mu Jezus: „Ale jest napisane także: »Nie będziesz wystawiał na próbę Pana, Boga swego«”.
Jeszcze raz wziął Go diabeł na bardzo wysoką górę, pokazał Mu wszystkie królestwa świata oraz ich przepych i rzekł do Niego: „Dam Ci to wszystko, jeśli upadniesz i oddasz mi pokłon”. Na to odrzekł mu Jezus: „Idź precz, szatanie! Jest bowiem napisane: »Panu, Bogu swemu, będziesz oddawał pokłon i Jemu samemu służyć będziesz«”. Wtedy opuścił Go diabeł, a oto aniołowie przystąpili i usługiwali Mu.
Oto słowo Pańskie.
Komentarz do Ewangelii (Mt 4,1-11)
„Duch wyprowadził Jezusa…” — Jezus na pierwszym miejscu
Tekst perykopy w lekcjonarzu mszalnym rozpoczyna się w taki sposób: „Duch wyprowadził Jezusa na pustynię…”. W tekście oryginalnym podmiotem zdania jest Jezus: „Jezus został wyprowadzony przez Ducha…”. Imię Jezus jest umieszczone na początku zdania, czyli na pierwszym miejscu, i nie jest to bez znaczenia. To On jest centralną postacią perykopy. Jezus jest protagonistą wydarzeń, które się za chwilę rozegrają.
Pustynia i „Nowy Izrael” — echo historii wyjścia
Jezus został „wyprowadzony przez Ducha na pustynię”. Według Księga Wyjścia Bóg wyprowadził naród wybrany na pustynię, po której ten wędrował przez czterdzieści lat. Jezus jest teraz na pustyni jako „Nowy Izrael”, który daje początek nowemu ludowi Bożemu, który będzie prowadzony przez Ducha ku nowej ziemi obiecanej.
„Aby był kuszony…” — peiradzo jako „próba”, nie tylko pokusa
„Aby był kuszony przez diabła”. Czasownik peiradzo może znaczyć „kusić”, ale podstawowym jego znaczeniem jest „wypróbować”, „poddać próbie”. Kiedy Bóg prowadził Izraela przez czterdzieści lat przez pustynię, chciał go „wypróbować” i poznać, co jest w jego sercu (Pwt 8,2). W Ewangelii faryzeusze i uczeni w Piśmie często „wystawiają Jezusa na próbę” (por. Mt 16,1; 19,3; 22,35). Jezus przechodzi zwycięsko wszystkie te próby.
„Diabeł” — oskarżyciel i kłamca
Rzeczownik „diabeł” pochodzi od greckiego czasownika dia-ballo, który dosłownie znaczy „prze-rzucać”. Diabeł namawia cię do pewnego czynu, aby potem „przerzucić” winę na ciebie, czyli oskarżyć. W Apokalipsa św. Jana 12,8 jest nazwany wprost oskarżycielem. Jest także kłamcą (por. Ewangelia według św. Jana 8,44). Kiedy diabeł mówi do Jezusa: „Dam Ci wszystkie królestwa świata” to kłamie, ponieważ nie ma żadnej władzy nad tymi królestwami.
Trzy próby — „pełnia” kuszenia
Jezus zostaje poddany trzem próbom. Liczba trzy jest liczbą oznaczającą pełnię. Jest takie powiedzenie: do trzech razy sztuka. Ewangelista chce w ten sposób powiedzieć, że diabeł wyczerpał już wszystkie możliwości. Bezskutecznie.
„Napisane jest” (gegraptai) — Słowo, które nie traci aktualności
Jezus trzykrotnie odpowiada na propozycje diabła rozpoczynając zdanie od słów „napisane jest” (gegraptai). Jest to strona bierna greckiego czasu perfectum. Czas perfectum oznacza trwałe skutki pewnej czynności. W tym wypadku oznacza, że to, co zostało napisane (w Piśmie Świętym) nie traci swojej aktualności, zachowuje zawsze swoją ważność, dotyczy pewnych zasad, które nie przemijają. Ponadto w sytuacji, kiedy nie wymienia się podmiotu czynności (napisane – przez kogo?) mamy zwykle do czynienia ze zjawiskiem określanym jako passivum divinum, co oznacza, że podmiotem, który to „napisał” jest Bóg, a zatem chodzi o słowo Boże.
Pojedynek na Słowo — Psalm 91 i prymat Tory
Dość nietypowa jest druga w kolejności „próba”. Jest to swego rodzaju „pojedynek na słowo Boże”. Diabeł cytuje fragment Psalm 91, Jezus odpowiada cytatem z Tory, czyli Prawa Mojżeszowego (konkretnie Pwt 6,16). Hebrajska Biblia składa się z trzech części: Prawo (Tora), Prorocy i Pisma. Psalmy należą do tej trzeciej części, w hierarchii ksiąg stoją zatem najniżej. Na pierwszym miejscu jest Tora, która była dla Żyda pierwszą i podstawową normą postępowania. Każdy późniejszy tekst biblijny odnoszono do Tory, która była dla niego kryterium weryfikacji.
Uczmy się od Jezusa — wracać do Słowa i prowadzenia Ducha
Uczmy się od Jezusa, jak wychodzić zwycięsko z prób, którym poddaje nas diabeł (często dobrze zakamuflowany). Wracajmy do słowa Bożego, rozważajmy je, bo ono jest dla nas siłą i światłem na drogach życia, pozwalajmy prowadzić się Duchowi Świętemu.
Ewangelia Mt 4,1–11 w innym ujęciu
Jeśli chcesz spojrzeć na tę Ewangelię z jeszcze innej perspektywy, warto sięgnąć po odcinek „Słowotwórczego” (poniżej).
